ประวัติองค์การบริหารส่วนจังหวัดเพชรบูรณ์ 

การจัดรูปแบบขององค์การบริหารส่วนจังหวัดซึ่งเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่นรูปแบบหนึ่งที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน  และมีการปรับปรุง

แก้ไขและวิวัฒนาการมาตามลำดับโดยจัดให้มีสภาจังหวัดขึ้นเป็นครั้งแรกในปี  พ.ศ.2476  ตามความในพระราชบัญญัติจัดระเบียบเทศบาล 

พ.ศ.2476  ในฐานะของสภาจังหวัดขณะนั้นมีลักษณะเป็นองค์กรแทนประชาชนที่ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาหารือแนะนำแก่

คณะกรรมการจังหวัด ซึ่งยังมิได้มีฐานะเป็นนิติบุคคลที่แตกต่างจากราชการส่วนภูมิภาคหรือเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่นตามกฎหมาย

ต่อมาในปี พ.ศ.2481 ได้มีการตราพระราชบัญญัติสภาจังหวัด พ.ศ.2481 ขึ้น  โดยมีความประสงค์ที่แยกกฎหมายที่

เกี่ยวกับสภาจังหวัดไว้โดยเฉพาะสำหรับสระสำคัญของพระราชบัญญัติฯ  นั้น  ยังไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงฐานะและบทบาทของ

สภาจังหวัดไปจากเดิม  กล่าวคือ  สภาจังหวัดยังคงทำหน้าที่เป็นสภาที่ปรึกษาของคณะกรรมการจังหวัดเท่านั้น  จนกระทั้งได้มีการ

ประกาศใช้พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน  พ.ศ.2495  ซึ่งกำหนดให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นหัวหน้าปกครองบังคับ

บัญชาข้าราชาการและรับผิดชอบในการบริหารราชการในส่วนจังหวัด  ของกระทรวง  ทบวง  กรม  ต่าง ๆ  โดยตรงแทนคณะกรรมการ

จังหวัดเดิม  โดยผลแห่งพระราชบัญญัติฯนี้ทำให้สภาจังหวัดมีฐานะเป็นสภาที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการจังหวัด  แต่เนื่องจากบทบาท

และการดำเนินงานของสภาจังหวัดในฐานะที่ปรึกษาซึ่งคอยให้คำแนะนำและควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของจังหวัดไม่สู้จะได้ผลตาม

ความมุ่งหมายเท่าที่ควร  จึงทำให้เกิดแนวคิดที่จะปรับปรุงบทบาทของสภาจังหวัดให้มีประสิทธิภาพโดยให้ประชาชนได้เข้ามามี

ส่วนร่วมในการปกครองตนเองยิ่งขึ้น  ดังนั้น  ในปี  พ.ศ.2498  จึงส่งผลให้เกิด  “องค์การบริหารส่วนจังหวัด”  ขึ้นตามภูมิภาคต่าง ๆ 

ต่อมาได้มีการประกาศคณะปฏิวัติ  ฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29  กันยายน  2515  ซึ่งเป็นกฎหมายแม่บท ว่าด้วยการจัดระเบียบบริหาร

ราชการแผ่นดิน  กำหนดให้ องค์การบริหารส่วนจังหวัดมีฐานะเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่นรูปแบบหนึ่ง เมื่อสภาจังหวัดแปรสภาพ

มาเป็นสภาการปกครองส่วนท้องถิ่น  จึงมีบทบาทและอำนาจหน้าที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก ดังนั้น  เพื่อประโยชน์ในการทำความเข้าใจ 

ในอำนาจหน้าที่และบทบาทของสภาจังหวัดจากอดีตจนถึงปัจจุบัน  จึงขอแบ่งระยะวิวัฒนาการของสภาจังหวัดออกเป็น  3  ระยะ  ดังนี้   
 
 ระยะแรก  (ในอดีตปี พ.ศ.2476-2498)  นับตั้งแต่ปี พ.ศ.2476  ที่ได้มีการจัดตั้งสภาจังหวัดขึ้นตามพระราชบัญญัติ
ระเบียบเทศบาล  พ.ศ.2476  ซึ่งนับเป็นจุดกำเนิดและรากฐานของการพัฒนาที่ทำให้มีหน่วยการปกครองท้องถิ่นในรูปแบบ 
“องค์การบริหารส่วนจังหวัด” ขึ้น  จนถึงปี  พ.ศ.2498  ซึ่งอาจกล่าวโดยสรุปถึงฐานะ/อำนาจหน้าที่/บทบาทของสภาจังหวัด
ในขณะนั้นได้  ดังนี้

Ø       สภาจังหวัดในขณะนั้นยังมิได้มีฐานะเป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่น    

Ø       เป็นนิติบุคคลที่แยกต่างหากจากราชการบริหารส่วนภูมิภาค  ตามกฎหมายเป็นเพียงองค์กร                                                    

Ø       เป็นตัวแทนประชาชนรูปแบบหนึ่งที่ทำหน้าที่ให้คำปรึกษา  แนะนำแก่จังหวัด  ซึ่งพระราชบัญญัติบริหารราชการ

แห่งพระราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2476  กำหนดให้จังหวัดเป็นหน่วยราชการบริหารส่วนภูมิภาค  อำนาจการบริหารงาน

ในจังหวัดอยู่ภายใต้การดำเนินงานของคณะกรรมการจังหวัด  ซึ่งมีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธานสภาจังหวัด  

จึงมีบทบาทเป็นเพียงที่ปรึกษาเกี่ยวกับกิจการของสภาจังหวัดแก่คณะกรรมการจังหวัด  และคณะกรรมการจังหวัด

ไม่จำเป็นต้องปฏิบัติตามเสมอไป  กระทั่งในปี พ.ศ.2495  ได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ

ส่วนแผ่นดินกำหนดให้ผู้ว่าราชการจังหวัด  สภาจังหวัด  เปลี่ยนบทบาทจากสภาที่ปรึกษาของกรรมการจังหวัด

มาเป็นสภาที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการจังหวัดสำหรับอำนาจหน้าที่ของสภาจังหวัด  ตามพระราชบัญญัติสภาจังหวัด 

พ.ศ.2481  มาตรา 25  ได้กำหนด ให้สภาจังหวัดมีอำนาจหน้าที่  ดังนี้

Ø       ตรวจและรายงานเรื่องงบประมาณที่ทางจังหวัดตั้งขึ้น  และสอบสวนการคลังทางจังหวัดตามระเบียบฯ 

ซึ่งกฎกระทรวงได้กำหนดไว้

Ø       แบ่งสรรเงินทุนอุดหนุนของรัฐบาลระหว่างบรรดาเทศบาลในจังหวัด

Ø       เสนอข้อแนะนำและให้คำปรึกษาต่อคณะกรรมการจังหวัดในกิจการจังหวัด  ดังต่อไปนี้

ก.     การรักษาความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน

ข.     การประถมศึกษาและอาชีวศึกษา

ค.       การป้องกันโรค  การบำบัดโรค  การจัดตั้งและบำรุงสถานพยาบาล

ง.       การจัดให้มีและบำรุงทางบก  ทางน้ำ

จ.       การกสิกรรมและการขนส่ง 

ฉ.  การเก็บภาษีอากรโดยตรง  ซึ่งจะเป็นรายได้ส่วนจังหวัด

ช.       การเปลี่ยนแปลงเขตหมู่บ้าน  ตำบล  อำเภอ  และเขตเทศบาล

Ø       ให้คำปรึกษาในกิจการคณะกรรมการจังหวัดร้องขอ 

 ระยะที่สอง  (ในปี พ.ศ.2498-2540)  การจัดตั้งและการบริหารงานขององค์การบริหารส่วนจังหวัด  

เป็นไปตามพระราชบัญญัติระเบียบราชการส่วนจังหวัด พ.ศ.2498  ซึ่งกำหนดให้องค์การบริหารส่วนจังหวัด

มีฐานะเป็นนิติบุคคลและประกาศของคณะปฏิวัติ  ฉบับที่  218  ได้กำหนดให้องค์การบริหารส่วนจังหวัด

เป็นหน่วยการปกครองท้องถิ่นรูปแบบหนึ่ง  ดังนั้น  องค์การบริหารส่วนจังหวัด จึงเป็นหน่วยราชการบริหารส่วนท้องถิ่น  

ที่มีฐานะเป็นนิติบุคคล  และในพระราชบัญญัติฯดังกล่าว  ได้กำหนดอำนาจหน้าที่ขององค์การบริหารส่วนจังหวัดไว้ 

เช่น  การรักษาความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน  การศึกษา  การทำนุบำรุงศาสนาและส่งเสริมวัฒนธรรม  

การสาธารณูปโภค  การป้องกันโรค  การบำบัดโรค  การจัดตั้งและบำรุงสถานพยาบาล  ฯลฯ  เป็นต้นนอกจากนี้  

องค์การบริหารส่วนจังหวัดยังอาจทำกิจการซึ่งอยู่นอกเขตเมื่อกิจการนั้นจำเป็นต้องทำและเป็นการเกี่ยวเนื่องกับกิจกรรมที่

ดำเนินตามอำนาจหน้าที่อยู่ภายในเขตของตนโดยได้รับความยินยอมจากสภาเทศบาล  คณะกรรมสุขาภิบาล  สภาจังหวัด  

หรือ สภาตำบล  ที่เกี่ยวข้องนั้น  และได้รับอนุมัติจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยแล้วด้วย

 ระยะที่สาม  (ปี พ.ศ.2540-ปัจจุบัน)  พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด  พ.ศ.2540  ได้ผ่านการพิจารณาของรัฐสภา

และประกาศในราชกิจจานุเษกษาเล่ม  114  ตอนที่ 62 ก  ลงวันที่ 31 ตุลาคม 2540  โดยใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2540  

เป็นต้นมา  พระราชบัญญัติฯดังกล่าวเป็นกฎหมาย  ที่กล่าวถึงระเบียบวิธีการบริหารงานขององค์การบริหารส่วนจังหวัด  

ซึ่งเป็นหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นแทนที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการ

ส่วนจังหวัด  พ.ศ.2498  สำหรับเหตุผลของการใช้พระราชบัญญัติฯฉบับนี้  อาจพิจารณาได้จากบทบัญญัติของพระราชบัญญัติ

ซึ่งระบุว่า  “โดยที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดที่จัดตั้งขึ้นมาตามพระราชบัญญัติบริหารราชการส่วนจังหวัด  พ.ศ.2498  

เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่รับผิดชอบในพื้นที่ทั้งจังหวัดที่อยู่นอกเขตสุขาภิบาล  และเทศบาล  เมื่อได้มีพระราชบัญญัติ

สภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล  ในการนี้สมควรปรับปรุงบทบาท  และอำนาจหน้าที่  ขององค์การบริหารส่วนจังหวัด

ให้สอดคล้องกัน  และปรับปรุงโครงสร้างขององค์การบริหารส่วนจังหวัดให้เหมาะสมยิ่งขึ้น”นอกจากจะพิจารณาในเหตุผล

ของพระราชบัญญัติแล้ว  จากบันทึกการประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญ  สภาผู้แทนราษฎร  ซึ่งพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ

องค์การบริหารส่วนจังหวัด  พ.ศ. ......  ครั้งที่ 2  วันที่ 13  มีนาคม 2540  ที่ประชุมได้อภิปรายประเด็นวัตถุประสงค์ของ

การออกกฎหมายดังกล่าว  ซึ่งสามารถสรุปได้ดังนี้

1.  เพื่อจัดระบบบริหารให้มีประสิทธิภาพซึ่งปัจจุบันมีปัญหาด้านการบริหารการจัดการด้านพื้นที่  และรายได้ซ้ำซ้อน

2.  เพื่อเป็นการปรับเปลี่ยนตามการเปลี่ยนแปลงของการเมืองการปกครองท้องถิ่นที่มีการเปลี่ยนแปลงทางด้านการขยายความ

เจริญเติบโตของแต่ละท้องถิ่น

3.  เพื่อเป็นการถ่ายโอนอำนาจการปกครองส่วนภูมิภาคมาสู่ท้องถิ่น  โดยให้องค์การบริหารส่วนจังหวัดทำหน้าที่ในการประสาน

กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น  การประสานกับรัฐบาลและตัวแทนหน่วยงานของรัฐการถ่ายโอนภารกิจและงบประมาณที่เคยอยู่

ในภูมิภาคไปอยู่ในองค์การบริหารส่วนจังหวัด

4.  เพื่อเป็นการกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นให้มากยิ่งขึ้น  โดยจะเพิ่มอิสระให้กับองค์การบริหารส่วนจังหวัดมากขึ้นด้วย  

โดยการลดการกำกับดูแลจากส่วนกลาง 

  การจัดตั้ง/ฐานะ 

พระราชบัญญัติองค์การบริหารส่วนจังหวัด  พ.ศ.2540  กำหนดให้มีหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นรูปแบบหนึ่งเรียกว่า  

“องค์การบริหารส่วนจังหวัด”  โดยมีอยู่ในทุกจังหวัด ๆ ละ 1 แห่ง  รวม 75  แห่ง  มีฐานะเป็นนิติบุคคล  และมีพื้นที่รับผิดชอบทั่ว

ทั้งจังหวัด  โดยทับซ้อนกับพื้นที่ของหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นอื่น  คือ  เทศบาล  สุขาภิบาล  และองค์การบริหารส่วนตำบล

ในจังหวัดนั้น ๆ  ความเป็นนิติบุคคลก่อให้เกิดความสามารถในการทำนิติกรรมความเป็นหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่น  

ก่อให้เกิดอำนาจหน้าที่  และขอบเขตพื้นที่ในการใช้อำนาจหน้าที่นั้น